Natuurvoormensen
Omgevingspsychologisch onderzoek
Welkom
Mijn naam is Agnes van den Berg en ik ben omgevingspsycholoog, gespecialiseerd en gepromoveerd in onderzoek naar natuurbeleving. Ik heb deze website gemaakt om een overzicht te geven van mijn onderzoek, presentaties en publicaties.
Recente publicaties en activiteiten
Interview NoorderbreedteNa dertien jaar ben ik weer terug in de stad Groningen, de stad waar ik met veel plezier studeerde en promoveerde. Naar aanleiding van terugkeer in Groningen als bijzonder hoogleraar natuurbeleving ben ik door Ineke Noordhoff geinterviewd voor het blad Noorderbreedte. In het interview komen verschillende aspecten natuurbeleving aan bod, van voorkeuren voor ruige en wilde natuur tot het belang van jeugdervaringen in de natuur en de match tussen natuurbeleid en natuurbeleving. Lees het interview op de website van Noorderbreedte
Nieuw boek omgevingspsychologieDe omgevingspsychologie bestudeert hoe de omgeving van invloed is op het welzijn van mensen, en hoe mensen op hun beurt weer van invloed zijn op de kwaliteit van omgevingen. Het boek "Environmental psychology: An introduction", dat ik samen met Linda Steg en Judith de Groot heb samengesteld, geeft een toegankelijke inleiding op de belangrijkste onderzoeksthema's in dit sterk opkomende vakgebied. Meer dan 50 auteurs leverden een bijdrage aan het boek, dat tegemoet komt aan de groeiende belangstelling voor het creëren van duurzame omgevingen die goed zijn voor mensen en voor het milieu. Voor meer informatie en bestelling, zie Wiley-Blackwell Publishers
Interview Trouw'Mensen zeggen dat ze tot rust komen in de natuur, zich ontspannen en prettig voelen. Maar waar ligt dat aan?' In een interview in dagblad Trouw van 2 februari 2012 bespreek ik verschillende verklaringen voor de rustgevende functie van natuur voor mensen. Download artikel
Boegbeelden groene
sectorIn VHG Magazine, vakblad voor hoveniers, ben ik geportretterd als 'boegbeeld van de groene sector'. Het interview gaat vooral over de invloed van een groene omgeving op kinderen. Download artikel
Zit liefde voor de natuur in
onze genen?Waarom komen mensen tot rust als ze in de natuur zijn? Volgens gangbare verklaringen gaat het om een genetisch bepaald fenomeen. De menselijke soort heeft zich ontwikkeld in natuurlijke omgevingen, daardoor hebben we nog steeds een sterke band met de natuur, en zodra we weer in contact komen met natuur en deze band bevestigd wordt dan worden we daar blij en rustig van. Zo zou het ongeveer in elkaar zitten. Maar hoe houdbaar zijn dergelijke 'evolutionaire verklaringen'? In het artikel "Is love for green in our genes?" dat binnenkort verschijnt in het tijdschrift Urban Forestry and Urban Greening, ga ik samen met Yannick Joye van KU Leuven na hoe aannemelijk de aannames van evolutionaire theorieën over rustgevende effecten van natuur eigenlijk zijn. De voorlopige conclusie van onze zoektocht is dat de rustgevende effecten van natuur wel ergens in de menselijke evolutie verankerd liggen, maar waarschijnlijk meer te maken hebben met de ontwikkeling van ons perceptueel systeem dan met het overleven van de soort. Download artikel
Natuur als therapie bij
ADHD
Heeft een verblijf in een natuurlijke omgeving een
gunstig effect op kinderen met ADHD? Veel ouders denken
van wel, en auteurs zoals Richard Louv
durven zelfs te stellen dat ADHD een
'natuurtekortstoornis' is. Maar wat is er waar
van deze ideeën en verhalen? Voor het project
Natuur als therapie bij ADHD hebben we het
functioneren van kinderen met ADHD in natuurlijke en
niet-natuurlijke omgevingen nader onderzocht. Er blijkt
dat een verblijf in een natuurlijke omgeving vooral goed
is voor het uitvoeren van 'moeilijke' cognitieve
taken die een beroep doen op executieve functies. Voor
het uitvoeren van meer eenvoudiger geheugentaken lijkt
een prikkelarme niet-natuurlijke omgeving meer geschikt.
Al met al suggereert het onderzoek dat een groene
omgeving weliswaar niet de ultieme remedie is tegen ADHD,
maar wel een positief kan hebben op bepaalde aspecten van
gedrag en welzijn van kinderen met ADHD. Lees meer over
het onderzoek in het artikel op de website van
Wageningen UR of in de Ommelander Courant
Gezond ouder worden in de
volkstuin
Volkstuinbezitters van 62 jaar en ouder zijn gezonder dan
hun leeftijdsgenoten zonder volkstuin. Dit blijkt uit
onderzoek dat gepubliceerd is in het tijdschrift Environmental
Health. Voor dit onderzoek heb ik samen met
collega's uit het Vitamine G onderzoeksproject 121
bezitters van een volkstuin ondervraagd over hun
gezondheid, welzijn en bewegingspatroon. We hebben
dezelfde vragen ook gesteld aan een controle groep van 63
mensen die in dezelfde straten woonden als de tuinders
maar zelf geen volkstuin hadden. Er blijkt dat
volkstuinders in alle leeftijdscategorieën in de
zomerperiode meer bewegen dan mensen in de controlegroep.
Tuinders van 62 jaar en ouder scoren bovendien op alle
maten voor gezondheid en welzijn beter dan hun
leeftijdsgenoten zonder volkstuin. Zo melden 62-plussers
met een volkstuin minder gezondheidsklachten, gaan zij
minder vaak naar de huisarts, zijn zij meer tevreden met
hun leven en voelen zij zich minder eenzaam. Lees meer
over het onderzoek in de brochure.
Diverse binnen- en buitenlandse media hebben aandacht besteed aan het onderzoek, zoals VPRO's Noorderlicht, Boots WebMD, The Telegraph, The British Psychological Society De Telegraaf , en regionale dagbladen zoals het Dagblad van het Noorden. In de eerste maand na publicatie stond het artikel op nr. 1 in de top 20 van de meest gedownloade artikelen van het tijdschrift Environmental Health.
Bossen, bomen
en gezondheid
In het kader van de Europese Cost Action
E39 'Forests, Trees and Human Health and
Wellbeing' hebben onderzoekers uit meer dan 22
Europese landen hun kennis uitgewisseld over de bijdrage
van bossen en bomen aan het welzijn en de gezondheid van
mensen. De resultaten van deze actie zijnin 2011
gepubliceerd in het boek 'Forest, trees, and human
health' van uitgeverij Springer. Voor het boek heb ik
samen met 13 andere auteurs een hoofdstuk geschreven over
natuurbeleving en gezondheid. Dit hoofdstuk geeft een
uitgebreid overzicht van theorieën en kennis over
natuurbeleving en gezondheid, inclusief een historische
terugblik en een bespreking van belangrijke onderwerpen
voor toekomstig onderzoek. >>
download hoofdstuk.
Zo gezond is groen
In de gids
Groen is Gezond brengt zorgverzekeraar Menzis samen
met Natuurmonumenten het belang van natuur voor
gezondheid onder de aandacht. In deze gids leg ik samen
met Jolanda Maas uit wat er vanuit de wetenschap zoal
bekend is over der relatie tussen groen en gezondheid.
>> download artikel
Ieder kind heeft recht
op natuur
Op 28 september 2010 ondertekenden 30 groene en
maatschappelijke organisaties het manifest 'Ieder
kind heeft recht op natuur!'. Het initiatief voor dit
manifest ligt bij IVN, IUCN en het Natuurcollege. De
eerste handtekening werd gezet door Hare Koninklijke
Hoogheid prinses Irene van Lippe-Biesterfeld namens het
NatuurCollege. Met dit manifest willen de organisaties de
Nederlandse politiek oproepen om zich binnen de Verenigde
Naties sterk te maken voor opname van kinderrecht op
natuur in het wereldwijde Kinderrechtenverdrag. Tijdens
de manifestatie heb ik een presentatie gegeven over het
wetenschappelijk onderzoek naar het belang van contact
met natuur voor de ontwikkeling en gezond. Zie
www.sme.nl voor een samenvatting van de presentatie.
Steun deze actie en onderteken de petitie op www.iederkindheeftrechtopnatuur.nl
Tuinieren
is goed tegen stress
In dit artikel, gepubliceerd in Journal
of Health Psychology worden de resultaten besproken
van een experiment onder 30 leden van de
volkstuinvereniging Amstelglorie. Er werd eerst flink wat
spanning opgewekt door middel van een stressvolle
computertaak. Na deze taak ging de helft van de tuinders
een half uur buiten aan de slag in de eigen volkstuin, de
andere helft mocht binnen in het eigen huisje lezen in
niet-groene tijdschriften. Metingen van het
cortisolgehalte in het speeksel wezen uit dat de
hoeveelheid stresshormoon bij de schoffelaars veel
sterker was afgenomen dan bij de lezers. Een
Nederlandstalige verslag van dit onderzoek is te vinden
in het alterra-rapport
"Natuur, stress, en cortisol" . In dit
rapport wordt ook een tweede experiment besproken onder
28 vrouwelijke bewoonsters (gemiddelde leeftijd 83 jaar)
van zorgcentrum Schoterhof in Haarlem. Bewoonsters die
gedurende veertig minuten een collage maakten in de
groenkamer van het centrum vertoonden een grotere daling
in het cortisolniveau dan bewoonsters die gedurende
eenzelfde periode knutselden in een neutrale
ruimte.
Natuur als buffer tegen stress
Dat
natuur stress kan verminderen is bekend. Maar zijn mensen
met meer natuur in hun leefomgeving ook beter bestand
tegen stress? De resultaten van een analyse van gegevens
van 4529 Nederlanders, gepubliceerd in het tijdschrift
Social Science and Medicine ,
suggereren dat natuur inderdaad een bufferende werking
kan hebben op de negatieve gezondheidseffecten van
stressvolle gebeurtenissen. Mensen met veel natuur in een
straal van 3 kilometer rondom hun woning ondervonden
minder gezondheidsklachten van bijvoorbeeld een scheiding
of het overlijden van een naaste dan mensen met weinig
natuur. Opvallend is dat deze effecten alleen werden
gevonden voor natuur in de wijdere omtrek van de woning.
Het openbaar groen in de directe leefomgeving had geen
bufferende werking. Dit suggereert dat mensen die een
crisis doormaken vooral baat hebben bij een bezoek aan
wat grootschaliger natuur waar je goed kunt nadenken over
je problemen en zorgen.
Tuinen en persoonlijkheid
"Toon me je tuin en ik zeg
je wie je bent". De resultaten van recent onderzoek,
gepubliceerd in het tijdschrift Urban
Forestry and Urban Greening , suggereren dat er een
kern van waarheid zit in deze uitdrukking. In een eerste
studie, uitgevoerd onder 150 respondenten, vonden we een
relatie tussen esthetische voorkeuren voor foto's van
verzorgde en wilde volkstuinen en het
persoonlijkheidskenmerk "behoefte aan
structuur". Mensen met een hoge behoefte aan
structuur vonden verzorgde tuinen mooier dan mensen met
een lage behoefte aan structuur, terwijl ze wilde tuinen
juist minder mooi vonden. Een tweede studie, uitgevoerd
onder 123 volkstuinders, laat zien dat tuinders met een
hoge behoefte aan structuur ook daadwerkelijk vaker een
volkstuin hebben met een verzorgd (of weelderig)
uiterlijk, en minder vaak een tuin met een wild
uiterlijk. Gewapend met deze kennis is het interressant
om eens met andere ogen te kijken naar de tuin van de
buren of de mensen verderop in de straat!
Made by Alterra: Het belang van natuur voor
gezondheid
Het boek 'Made by
Alterra' geeft een overzicht van 10 jaar onderzoek
van Alterra. Voor dit boek heeft Laurien Holtjer mij
geïnterviewd over de ontwikkelingen in het onderzoek
naar de gezondheidsbaten van natuur. Dit onderzoek de
afgelopen jaren een vogelvlucht heeft genomen, en er is
steeds meer maatschappelijke en politieke erkenning voor
het belang van natuur voor de gezondheid en het welzijn
van mensen. Toch moet er ook nog veel gebeuren. We weten
bijvoorbeeld nog steeds niet waarom natuur zo'n
sterke rustgevende uitwerking heeft op mensen, en hoe je
natuur het beste kunt inrichten om optimale
gezondheidseffecten te behalen. Inmiddels zijn bij
Alterra diverse projecten gestart om deze vragen te
beantwoorden.