horizon

Menu:


Natuur en gezondheid

Van buiten word je beter download essay [12,6 MB]
In 2001 heb ik samen met Magdalena van den Berg het essay Van buiten word je beter geschreven over positieve effecten van natuur op gezondheid. Sinds de publicatie van dit essay is "natuur en gezondheid" het belangrijkste thema in mijn werk geworden. Mijn werkzaamheden op dit gebied variëren van experimenteel onderzoek naar de stressherstellende werking van natuur tot adviezen over de toepassing van groen in ziekenhuizen. Ik geef ook regelmatig presentaties en (gast)colleges over dit onderwerp.

Jeugd, natuur en gezondheid
download adviesSteeds meer mensen maken zich zorgen over de mogelijk schadelijke effecten van het gebrek aan natuur in het moderne kinderleven. De Amerikaanse bestseller auteur Richard Louv spreekt in zijn boek het laatste kind in het bos zelfs van een 'natuurtekortstoornis' waaraan steeds meer kinderen zouden lijden. Maar in hoeverre is deze bezorgdheid terecht? In 2006 heb ik voor het eerst het onderzoek naar de relatie tussen natuur en gezondheid van kinderen op een rijtje gezet. De belangrijkste conclusie van dit literatuuroverzicht, getiteld een "Kom je buiten spelen" was toen http://edepot.wur.nl/8171 dat er wel enige aanwijzingen zijn dat contact met natuur gunstige effecten heeft op de ontwikkeling en het welzijn van kinderen, maar dat er nog veel meer onderzoek nodig is. In 2009 heb ik een nieuwe review gemaakt, getiteld "Groene kansen voor de jeugd". Er bleek dat de bewijslast in twee jaar tijd ruim verdubbeld is; meer onderzoek is echter nog steeds hard nodig.

In het kader van het LNV-onderzoeksprogramma jeugd, natuur en gezondheid heb ik zelf ook verschillende empirische studies rond het thema jeugd, natuur, gezondheid uitgevoerd. Samen met Roderik Koenis heb ik de effecten van een bezoek aan een natuurlijke speeltuin, de Woeste Weide in Sliedrecht, in kaart gebracht. Er blijkt dat kinderen in een natuurlijke speelomgeving meer gevarieerd en meer creatief en exploratief speelgedrag vertonen dan in een sporthal. Lees meer over het onderzoek in de Woeste Weide in het rapport of de folder. Samen met Marlon van der Waal heb ik de effecten van deelname aan het natuurbelevingsprogramma Het Bewaarde Land in Baarn onderzocht. Uit de resultaten van dit onderzoek blijkt dat deelname aan het Bewaarde Land Programma leidt tot een positieve invloed heeft op het emotioneel welzijn en de stemming. De weblog Natuurkind van Jolanda Pikkaart geeft een overzicht van actuele informatie over het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen.

Natuur als therapie bij ADHD
actief In opdracht van het ministerie van LNV (nu: EL&I) heb ik een onderzoek uitgevoerd naar de baten van contact met natuur voor kinderen met ADHD. In de eerste fase van dit onderzoek heb ik samen met Esther de Hek van Zinenzo verschillende deskundigen op het gebied van ADHD en/of natuur geinterviewd om een beter beeld te krijgen van de mogelijke rol die natuur kan spelen in de behandeling van kinderen met ADHD. Daarna zijn we afgereisd naar Zeeland voor een verkennend onderzoek op de zorg- en logeerboerderij van de Stichting Ojee ADHD van Astrid en Hans de Ruiter. Dit onderzoek liet zien dat kinderen met ADHD over het algemeen beter functioneren en minder probleemgedrag vertonen in een natuurlijke dan in een stedlijke omgeving. Tot slot hebben we een experiment uitgevoerd waaruit blijkt dat een natuurlijke omgeving kinderen met ADHD een voordeel biedt bij het uitvoeren van complexe taken die een beroep doen op executieve functies, terwijl een niet-natuurlijke,prikkelarme omgeving een voordeel biedt bij het uitvoeren van simpele verbale en visuele geheugentests. Download het rapport voor het volledige onderzoeksverslag.

Vitamine G: effecten van groene ruimte op gezondheid en welzijn
projectbeschrijving vitamine gVitamine G is een meerjarig, landelijk onderzoeksproject naar de relatie tussen natuur en gezondheid, uitgevoerd in de periode 2005-2009 met behulp van een subsidie van NWO/GaMON. In de naam staat de 'G' staat voor het groen om ons heen en 'Vitamine' voor de positieve effecten van dat groen op de gezondheid. Het project bestaat uit drie deelprojecten, varierend van landsdekkende analyses (promotieonderzoek Jolanda Maas) tot analyses van relaties tussen groen en gezondheid in wijken (Vitamine G2) en onderzoek naar de gezondheidsbaten van volkstuinen (Vitamine G3).

Het proefschrift van Jolanda Maas is in februari 2009 verschenen. Uit haar onderzoek blijkt dat de aanwezigheid van groen in de woonomgeving positief samenhangt met zowel de zelfgerapporteerde gezondheid als met het soort klachten dat geregistreerd wordt bij huisartsen. Zo hebben mensen die in een groene omgeving wonen minder last van depressie of suikerziekte. >> beluister interview met Jolanda Maas. De resultaten van het deelproject Vitamine G2 zijn samengevat in de brochure "Groen en gezondheid van stadsbewoners". Op 29 september 2009 is in het kader van de Groene Maand van IVN een afsluitende bijeenkomst van het Vitamine G project georganiseerd in Kasteel Groeneveld in Baarn. Speciaal voor deze bijeenkomst is een handout met een samenvatting van het Vitamine G project gemaakt.

Healing environments
download rapport Vanuit Amerika komen succesverhalen over het effect van 'healing environments'. Dit soort ziekenhuizen zou het genezingsproces bevorderen. Maar werkt het echt? In het in april 2005 verschenen boekje Health impacts of healing environments heb ik geprobeerd om het "harde" bewijs te scheiden van het "zachte" bewijs. Dit boekje bespreekt het bewijs voor heilzame effecten van groen (inclusief planten), daglicht, stilte en frisse lucht in ziekenhuisomgevingen. In een artikel dat ik samen met Rianne Ekkelboom en Frans Jaspers voor ZM magazine heb geschreven worden de resultaten van de review samengevat. In een artikel in Gezond Nu kun je meer lezen over helende gebouwen.

download rapport In 2009 hebben studenten van Wageningen Universiteit een verkennend onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om een afdeling voor radiotherapie van een Nederlands ziekenhuis meer het karakter van een 'healing environment' te geven. Het onderzoek bestond uit een literatuurstudie, interviews met experts en medisch personeel, een inventarisatie van 'good practices', en focus groepen met patiënten. De uitkomsten laten zien dat met relatief weinig middelen veel verbetering kan worden bereikt, ook in oudere ziekenhuizen met weinig budget voor het onderhoud en renovatie van de gebouwen.


download rapport Ontwerpen met groen voor gezondheid
In het Nederlandstalige rapport Ontwerpen met groen voor gezondheid wordt de kennis over de invloed van groen op gezondheid en welzijn samengevat in zes thema's die relevant zijn voor het ontwerp en de inrichting van ziekenhuizen en zorginstellingen. Elk thema wordt vertaald in een beperkt aantal ontwerprichtlijnen voor de toepassing van groen in healing environments.

Wie zelf graag een gezondheidsbevorderende tuin of andere buitenruimte wil laten aanleggen kan hiervoor terecht bij Joke Bloksma of Martin Knol van ESPACE.

Tuinieren, een gezonde hobby?
de Uithof Samen met Mariëtte Custers en Marijke van Winsum-Westra heb ik de invloed van tuinieren op een volkstuin op het herstel van stress gemeten. De resultaten van dit experimentele onderzoek wijzen er op dat tuinieren leidt tot sneller en completer herstel van stress (gemeten aan de hand van het cortisolniveau in het speeksel) dan een passieve activiteit binnenshuis. De volledige resultaten van dit onderzoek zijn te lezen in het stageverslag van Mariëtte Custers, en in het Alterra-rapport "Natuur, stress en cortisol".

Advies Gezondheidsraad
In 2004 heb ik meegewerkt aan het advies van de Gezondheidsraad en RMNO over natuur en gezondheid. Op 8 mei 2004 heeft de Volkskrant over dit advies geschreven in het artikel Al het goede van het groene. Een samenvatting van het advies is te vinden in het persbericht. Op 8 oktober 2007 hebben de RMNO, RGO en RLG het adviespakket natuur en gezondheid gepresenteerd. Dit adviespakket vormt een meer op de praktijk gericht vervolg op het advies van GR & RMNO uit 2004.

Forest, trees and human health and well-being
Het belang van natuur voor gezondheid is ook op Europees niveau doorgedrongen. De EU Cost Action E39 Forest, trees and human health and well-being richt zich op het bijeenbrengen van kennis over positieve effecten van natuur op gezondheid uit verschillende Europese landen. Ik neem zelf deel aan werkgroep 1 "Physical and mental health and well-being".

Diverse binnen- en buitenlandse media hebben aandacht besteed aan het onderzoek, zoals VPRO's Noorderlicht, Boots WebMD, The Telegraph, The British Psychological Society De Telegraaf , en regionale dagbladen zoals het Dagblad van het Noorden. In de eerste maand na publicatie stond het artikel op nr. 1 in de top 20 van de meest gedownloade artikelen van het tijdschrift Environmental Health.

forests, trees and human health Forests, trees and human health
Het belang van natuur voor gezondheid is ook op Europees niveau doorgedrongen. In het kader van de Europese Cost Action E39 'Forests, Trees and Human Health and Wellbeing' hebben onderzoekers uit meer dan 22 Europese landen hun kennis uitgewisseld over de bijdrage van bossen en bomen aan het welzijn en de gezondheid van mensen. De resultaten van deze actie zijnin 2011 gepubliceerd in het boek 'Forest, trees, and human health' van uitgeverij Springer. Voor het boek heb ik samen met 13 andere auteurs een hoofdstuk geschreven over natuurbeleving en gezondheid. Dit hoofdstuk geeft een uitgebreid overzicht van theorieën en kennis over natuurbeleving en gezondheid, inclusief een historische terugblik en een bespreking van belangrijke onderwerpen voor toekomstig onderzoek. >> download hoofdstuk.

Overzicht Nederlands onderzoek
Op de website Groen en de stad is een uitgebreid overzicht van Nederlands onderzoek naar natuur en gezondheid te vinden, met alle files direct digitaal opvraagbaar. Zie ook www.degroenestad.nl